Je gezondheid is ontzettend belangrijk. Dat voel je, dat weet je. Soms zijn er momenten waarop je extra stilstaat bij je lichaam en hoe je ervoor zorgt. Kanker screening is zo’n onderwerp dat veel vragen kan oproepen. Misschien heb je al eens een uitnodiging gekregen, of ken je iemand die deelnam. Een van de meest gestelde vragen gaat over de leeftijd: waarom krijg je op een bepaalde leeftijd wel een uitnodiging en op een andere leeftijd niet? En wat betekent dat voor jou?
Waarom screening op bepaalde leeftijden belangrijk is
Je lichaam verandert door de jaren heen. Ook het risico op bepaalde ziektes verandert. Voor sommige soorten kanker geldt dat het risico groter wordt naarmate je ouder wordt. Daarom is er in Nederland een slim systeem opgezet: bevolkingsonderzoeken. Dit zijn screenings die de overheid organiseert voor grote groepen mensen in specifieke leeftijdsgroepen. Het doel is om kanker of voorstadia van kanker vroeg op te sporen, nog voordat je klachten krijgt.
Vroeg opsporen heeft grote voordelen. Een tumor is dan vaak kleiner en beter te behandelen. De kans op genezing is groter en de behandeling is meestal minder zwaar. De leeftijden voor screening zijn gekozen op basis van wetenschappelijk onderzoek. Dit onderzoek laat zien op welke leeftijd de screening het meest effectief is: wanneer de kans op het vinden van (voorstadia van) kanker het grootst is, en de mogelijke nadelen van de screening het kleinst zijn. Het is dus een zorgvuldige afweging.
Bevolkingsonderzoeken in Nederland
In Nederland kennen we drie belangrijke bevolkingsonderzoeken voor kanker, gericht op specifieke leeftijdsgroepen. Elk onderzoek kijkt naar een andere kankersoort en heeft zijn eigen werkwijze.
Screening op darmkanker
Darmkanker is een van de meest voorkomende kankers in Nederland. Het risico neemt toe met de leeftijd. Daarom richt het bevolkingsonderzoek darmkanker zich op een specifieke leeftijdsgroep.
Interessante producten
- De leeftijd: Je krijgt een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek darmkanker als je tussen de 55 en 75 jaar bent. Je ontvangt deze uitnodiging eens in de twee jaar.
- Hoe het werkt: Je krijgt een testkit thuisgestuurd. Dit is een eenvoudige test waarbij je een klein beetje ontlasting opvangt. De test zoekt naar sporen bloed in je ontlasting die je zelf niet ziet. Dit kan een teken zijn van poliepen of darmkanker.
- Waarom deze leeftijd? Onderzoek wijst uit dat de meeste darmkankers ontstaan bij mensen boven de 55 jaar. Screening bij deze leeftijdsgroep levert de grootste gezondheidswinst op. De `bevolkingsonderzoek darmkanker leeftijd` is dus zorgvuldig bepaald.
- De uitslag: Is er geen bloed gevonden? Dan krijg je na twee jaar weer een uitnodiging. Wordt er wel bloed gevonden? Dan krijg je het advies om voor verder onderzoek naar het ziekenhuis te gaan. Dit betekent niet direct dat je darmkanker hebt, maar het is wel belangrijk om het te laten nakijken.
Het doel van dit onderzoek is om darmkanker of poliepen, die kunnen uitgroeien tot darmkanker, vroeg te vinden. Door poliepen weg te halen, voorkom je dat kanker ontstaat.
Screening op borstkanker
Borstkanker is de meest voorkomende kankersoort bij vrouwen. Ook hier speelt leeftijd een belangrijke rol.
- De leeftijd: Vrouwen tussen de 50 en 75 jaar ontvangen eens in de twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek borstkanker.
- Hoe het werkt: De screening gebeurt met een mammografie. Dit is een röntgenfoto van de borsten. Hiervoor ga je naar een speciaal screeningscentrum bij jou in de buurt.
- Waarom deze leeftijd? De kans op borstkanker neemt toe na je 50e. Tegelijkertijd zijn de borsten bij de meeste vrouwen boven de 50 minder dicht, waardoor een mammografie afwijkingen beter kan laten zien. De `borstkanker screening leeftijd` van 50 tot 75 jaar is daarom het meest effectief.
- De uitslag: Ziet de foto er goed uit? Dan krijg je over twee jaar weer een uitnodiging. Ziet de foto er afwijkend uit? Dan krijg je het advies om contact op te nemen met je huisarts voor verder onderzoek, vaak in het ziekenhuis. Een afwijkende foto betekent niet automatisch borstkanker, maar het is belangrijk om het te laten uitzoeken.
Mammografie kan kleine tumoren opsporen die je zelf nog niet voelt. Dit draagt bij aan eerdere opsporing en betere behandelresultaten.
VIDEO: Screenpoint: betere screening van borstkanker
Onmisbare bronnen
Verken deze relevante bronnen om je kennis over Kanker screening leeftijden uit te breiden.
Screening op baarmoederhalskanker
Baarmoederhalskanker wordt meestal veroorzaakt door een langdurige infectie met het Humaan Papillomavirus (HPV). Dit virus komt veel voor, maar het lichaam ruimt het meestal zelf op. Soms gebeurt dit niet en kunnen cellen in de baarmoederhals veranderen. Het duurt vaak jaren voordat deze veranderingen leiden tot kanker. Screening zoekt naar deze celveranderingen en/of de aanwezigheid van HPV.
- De leeftijd: Vrouwen tussen de 30 en 60 jaar ontvangen elke vijf jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.
- Hoe het werkt: Je kunt kiezen. Je kunt een uitstrijkje laten maken bij de huisarts of assistent. Een andere optie is een zelftest voor HPV die je thuis doet en opstuurt. De test zoekt naar HPV en/of afwijkende cellen in de baarmoederhals. De `baarmoederhalskanker uitstrijkje leeftijd` is bewust gekozen.
- Waarom deze leeftijd? HPV-infecties komen veel voor op jongere leeftijd, maar leiden dan zelden tot kanker. Het lichaam ruimt het virus meestal op. Het risico op langdurige infecties en celveranderingen die tot kanker kunnen leiden, is groter bij vrouwen boven de 30. Na de 60 neemt het risico weer af.
- De uitslag: Is er geen HPV gevonden en zijn er geen afwijkende cellen? Dan krijg je over vijf jaar weer een uitnodiging. Is er wel HPV gevonden of zijn er afwijkende cellen? Dan krijg je het advies voor vervolgonderzoek bij de huisarts of in het ziekenhuis.
Dit bevolkingsonderzoek richt zich op het vinden van voorstadia, zodat kanker kan worden voorkomen.
Wat als je buiten de standaard leeftijden valt?
De bevolkingsonderzoeken richten zich op de leeftijdsgroepen met het grootste risico en de meeste bewezen effectiviteit van screening. Maar hoe zit het als je jonger bent dan de startleeftijd, of ouder dan de eindleeftijd voor een bepaald onderzoek?
Val je buiten de leeftijdsgroep voor een bevolkingsonderzoek? Dan betekent dit niet dat er geen aandacht is voor jouw gezondheid. De bevolkingsonderzoeken zijn er voor mensen zonder klachten. Krijg je wel klachten die passen bij darm-, borst- of baarmoederhalskanker, ongeacht je leeftijd? Dan ga je naar je huisarts. Jouw huisarts beoordeelt je klachten en verwijst je zo nodig door voor onderzoek in het ziekenhuis.
Ook als er in jouw familie veel kanker voorkomt, met name op jonge leeftijd, is het goed om dit met je huisarts te bespreken. Misschien kom je in aanmerking voor speciale controles. Dit is maatwerk en hangt af van jouw persoonlijke situatie en familiegeschiedenis.
Denk dus niet: ik ben te jong/oud voor de screening, dus ik hoef me geen zorgen te maken. Je kent je eigen lichaam het best. Merk je veranderingen op, of maak je je zorgen? Praat er altijd over met je huisarts.
De voordelen en nadelen van screening
Deelname aan een bevolkingsonderzoek is altijd vrijwillig. Het is jouw keuze. Om een goede keuze te maken, is het belangrijk om te weten wat de `screening kanker voordelen nadelen` zijn.
Voordelen
- Vroegtijdige opsporing: Screening kan kanker of voorstadia vinden voordat je klachten hebt.
- Betere prognose: Vroeg ontdekte kanker is vaak beter te behandelen en heeft een grotere kans op genezing.
- Minder ingrijpende behandeling: Bij vroegtijdige opsporing is de behandeling vaak minder zwaar en minder uitgebreid.
- Geruststelling: Een goede uitslag geeft veel mensen rust.
- Preventie (soms): Bij darmkanker en baarmoederhalskanker kan screening voorstadia vinden en weghalen, wat het ontstaan van kanker voorkomt.
Nadelen
- Vals-positieve uitslag: De test geeft aan dat er iets aan de hand is, maar bij vervolgonderzoek blijkt dit niet zo te zijn. Dit kan spanning en ongerustheid veroorzaken.
- Vals-negatieve uitslag: De test ziet niets, terwijl er toch iets aan de hand is. Dit gebeurt gelukkig niet vaak, maar het kan voorkomen. Hierdoor denk je misschien dat alles goed is, terwijl je later toch klachten krijgt.
- Vervolgonderzoek: Een afwijkende uitslag leidt tot verder onderzoek in het ziekenhuis, wat extra tijd, spanning en soms ongemak met zich meebrengt.
- Overbehandeling: Soms vindt screening langzaam groeiende tumoren die misschien nooit klachten hadden veroorzaakt tijdens je leven. Behandeling is dan misschien niet nodig, maar gebeurt toch.
- Ongemak: De screening zelf kan, zoals een mammografie, soms als ongemakkelijk of pijnlijk worden ervaren.
Deze voor- en nadelen weeg je af voor je besluit deel te nemen. De overheid biedt de screening aan omdat de voordelen voor de bevolking als geheel groter zijn dan de nadelen. Maar voor jou persoonlijk is het een afweging.
Jouw keuze en jouw lichaam
De informatie over kanker screening leeftijden helpt je hopelijk om een goed beeld te krijgen van de bevolkingsonderzoeken in Nederland. Je weet nu waarom bepaalde leeftijden belangrijk zijn voor deze screenings en welke onderzoeken er zijn.
De uitnodiging voor een bevolkingsonderzoek is een aanbod. Het is geen verplichting. De keuze om deel te nemen is helemaal aan jou. Neem de tijd om de informatie die je krijgt goed door te lezen. Weeg de voordelen en nadelen voor jezelf af. Praat er eventueel over met je partner, familie of je huisarts. Je huisarts kan je meer vertellen over jouw persoonlijke situatie, je risicofactoren en je helpen bij je beslissing.
Jouw lichaam, jouw gezondheid. Jij maakt de keuze die voor jou goed voelt.
Veelgestelde vragen over kanker screening en leeftijden
Is deelname aan een bevolkingsonderzoek verplicht?
Nee, deelname is altijd vrijwillig. Je beslist zelf of je wel of niet meedoet. Je ontvangt een uitnodiging, maar je mag deze negeren of weigeren zonder verdere gevolgen.
Doet de screening pijn?
Dat verschilt per onderzoek en per persoon. De mammografie (borstkanker) kan door het samendrukken van de borst als ongemakkelijk of pijnlijk worden ervaren. De darmkanker test (ontlasting) doet geen pijn. Het uitstrijkje (baarmoederhalskanker) kan even een vreemd gevoel geven, maar is meestal niet pijnlijk. De zelftest voor baarmoederhalskanker doe je zelf thuis en doet geen pijn.
Wat als er iets wordt gevonden?
Een afwijkende `uitslag bevolkingsonderzoek kanker` betekent niet direct dat je kanker hebt. Het betekent dat er iets is gezien dat verder onderzoek nodig heeft. Je krijgt advies om contact op te nemen met je huisarts. Je huisarts verwijst je zo nodig door naar het ziekenhuis voor extra onderzoek, zoals een colonoscopie bij darmkanker, een echo of biopt bij borstkanker, of een colposcopie bij baarmoederhalskanker.
Kan ik ook eerder gescreend worden als ik me zorgen maak of kanker in de familie heb?
De bevolkingsonderzoeken zijn er voor mensen zonder klachten in de standaard leeftijdsgroepen. Heb je klachten, of heb je veel kanker in je familie (vooral op jonge leeftijd), bespreek dit dan altijd met je huisarts. Je huisarts bekijkt je situatie en kan je zo nodig doorverwijzen voor onderzoek buiten het bevolkingsonderzoek om.
Wat als ik geen uitnodiging krijg, maar wel in de leeftijdsgroep val?
Controleer eerst of je wel in de juiste leeftijdsgroep valt op de website van het bevolkingsonderzoek. Ben je zeker dat je een uitnodiging had moeten krijgen maar heb je deze niet ontvangen? Neem dan contact op met de organisatie die de bevolkingsonderzoeken uitvoert in jouw regio. De contactgegevens staan vaak op de website van de Rijksoverheid over de bevolkingsonderzoeken.
Hoe vaak moet ik gescreend worden?
De frequentie hangt af van het onderzoek en je leeftijd. Voor darmkanker en borstkanker is dit eens in de twee jaar voor de doelgroep. Voor baarmoederhalskanker is dit eens in de vijf jaar voor de doelgroep. Buiten deze frequentie en leeftijden zijn er in principe geen standaard screenings, tenzij je klachten hebt of een verhoogd risico om andere redenen.
